Almanya’da yıllık izin hakları: kaç gün, ne zaman, hangi kurallarla?

Kısaca önemli bilgiler

• Yasal asgari izin, haftada 6 gün çalışana göre 24 iş günü (Werktage) olarak tanımlanır. Haftada 5 gün çalışan için bu 20 gün demektir. Sözleşmeler çoğunlukla daha fazlasını, örneğin 25–30 gün verir.
• Tam izin hakkı, iş ilişkisi altı ay sürdükten sonra doğar. Öncesinde her tam ay için yıllık iznin 1/12’si hak edilir.
• İzin kural olarak aynı takvim yılında kullanılmalıdır. Devir ancak özel gerekçelerle ve 31 Mart’a kadar mümkündür.
• İzindeyken hastalanır ve doktor raporu alırsanız, raporlu günler izninizden düşülmez.
• İş ilişkisi sona erdiğinde kullanılamayan izin parayla ödenir (Urlaubsabgeltung).

Kaç gün izin hakkınız var?

Federal İzin Kanunu (Bundesurlaubsgesetz) asgari izni 24 “Werktage” olarak belirler. Werktage, pazar ve resmî tatiller dışındaki tüm günlerdir, yani cumartesi de dâhildir. Bu yüzden hesaplama, haftalık çalışma günü sayısına göre yapılır:

İş sözleşmesi veya toplu sözleşme (Tarifvertrag) daha fazla izin verebilir, ama yasal asgarinin altına inemez. Resmî tatiller izin günü sayılmaz.

Engelliler için ek hak: Ağır engelli statüsündeki (Schwerbehinderung) çalışanlar, haftada 5 gün çalışıyorlarsa yılda 5 iş günü ek izin alır.

Yarı zamanlı çalışanlar ve Minijob

Yarı zamanlı çalışanlar ve Minijob yapanlar da yıllık izin hakkına sahiptir. İzin, haftada çalıştığınız gün sayısına göre orantılanır; günlük çalışma saatiniz önemli değildir.

Formül: sözleşmedeki tam zamanlı izin × kendi çalışma gününüz ÷ tam zamanlı çalışma günü

Örnek: Şirkette tam zamanlı çalışanlar haftada 5 gün çalışıp 30 gün izin alıyor. Siz haftada 3 gün çalışıyorsunuz. Hakkınız: 30 × 3 ÷ 5 = 18 izin günü. Bu, tam zamanlı çalışanlarla aynı şekilde yaklaşık 6 hafta tatil demektir.

İşe yeni başlarken ve işten ayrılırken

Bekleme süresi: Tam yıllık izin hakkı, iş ilişkisi altı ay kesintisiz sürdükten sonra doğar. Bu, ilk altı ayda hiç izin alamayacağınız anlamına gelmez; işverenle anlaşarak izin kullanabilirsiniz.

Kısmi izin (Teilurlaub): Şu durumlarda her tam çalışma ayı için yıllık iznin 1/12’si hak edilir:

• Yılın geç bir döneminde işe başladığınız için altı aylık bekleme süresini o yıl içinde dolduramıyorsanız,
• Altı ay dolmadan işten ayrılırsanız,
• Altı ayı doldurduktan sonra yılın ilk yarısında işten ayrılırsanız.

Altı ayı doldurmuş biri yılın ikinci yarısında ayrılırsa, kural olarak o yıl için en az yasal yıllık izin hakkının tamamına sahiptir.

Örnek: 1 Ağustos’ta işe başlayan, haftada 5 gün çalışan ve sözleşmede 30 gün izni olan biri, o yıl için 5 tam ay × 30 ÷ 12 = 12,5 gün hak eder. Yasaya göre en az yarım güne denk gelen kesirler tam güne yuvarlanır: 13 gün.

İzin ne zaman ve nasıl kullanılır?

İzin tarihlerini işveren belirler, ama sizin isteklerinizi dikkate almak zorundadır. İsteğiniz ancak acil işletme gerekçeleri ya da sosyal açıdan öncelikli başka çalışanların izin istekleri (ör. okul tatiline bağlı çocuklu çalışanlar) varsa reddedilebilir.

Yasa, iznin kural olarak bölünmeden verilmesini öngörür. Bölünmesi gerekiyorsa ve 12 Werktage’den fazla izniniz varsa, parçalardan biri en az 12 ardışık Werktage (5 günlük haftada yaklaşık iki hafta) olmalıdır. Bu kural, Türkiye’ye uzun yaz tatili planlayanlar için önemlidir: İzin talebinizi mümkün olduğunca erken ve yazılı verin, onayı da yazılı alın.

İzin süresince, iznin amacına aykırı ücretli bir işte çalışmanız yasaktır. Yasal izin dinlenmeye ayrılmıştır; izin sırasında başka bir işte tam gün çalışmak, işverenle sorun yaşamanıza yol açabilir.

İzin sırasında maaş: Urlaubsentgelt

İzin süresince maaşınız kesilmez. İzin ücreti (Urlaubsentgelt), izin başlamadan önceki son 13 haftadaki ortalama kazancınıza göre hesaplanır; ek olarak ödenen fazla mesai ücretleri bu hesaba katılmaz. Bu kural özellikle değişken saatlerle çalışanlar için önemlidir.

Yasal izin ücretini, bazı işverenlerin ayrıca ödediği tatil ikramiyesiyle (Urlaubsgeld) karıştırmayın. Urlaubsgeld yasal bir zorunluluk değildir; yalnızca iş sözleşmesi, toplu sözleşme veya işyeri uygulaması öngörüyorsa ödenir.

Ebeveyn izni (Elternzeit) ve yıllık izin

Ebeveyn izninde (Elternzeit) olduğunuz her tam takvim ayı için işveren yıllık izninizi 1/12 oranında azaltabilir. Ebeveyn izni sırasında aynı işverende yarı zamanlı çalışıyorsanız bu azaltma yapılamaz. Ebeveyn izninden önce kullanamadığınız izin kaybolmaz: İşveren bu izni, ebeveyn izni bittikten sonra içinde bulunulan veya bir sonraki izin yılında vermek zorundadır.

İzindeyken hastalanırsanız

İzindeyken hastalanırsanız, doktor raporuyla belgelenen hastalık günleri yıllık izninizden düşülmez. Bu günler daha sonra kullanılabilir. Önemli noktalar:

• Hastalığı işverene hemen bildirin; yurt dışındaysanız oradaki adresinizi de verin.
• Raporun ilk hastalık gününden itibaren olması önemlidir. Sonradan alınan rapor sorun çıkarabilir.
• İzin kendiliğinden uzamaz: İşe dönüş tarihi değişmez. Kullanılmayan günler için yeniden izin talep edersiniz.

Türkiye’de hastalanırsanız raporda yalnızca hastalığın değil, çalışamadığınızın da belirtilmesi gerekir. Ayrıntılar için hastalık raporu ve Krankengeld rehberimize bakın.

İzin ne zaman yanar?

Yasaya göre izin aynı takvim yılında kullanılmalıdır. Acil işletme gerekçeleri veya kişisel nedenler (ör. hastalık) varsa izin bir sonraki yıla devreder ve 31 Mart’a kadar kullanılmalıdır.

Ancak Federal İş Mahkemesi’nin (Bundesarbeitsgericht) içtihadına göre izin, kural olarak ancak işveren sizi zamanında ve somut olarak kalan izin günleriniz ve bunların yanacağı konusunda bilgilendirip izni kullanmaya çağırdıysa yanar. İşveren bunu yapmadıysa izin genellikle yanmaz.

Uzun süreli hastalıkta farklı bir kural vardır: Yıl boyunca kesintisiz hasta olan çalışanın izni, izin yılının bitiminden 15 ay sonra, yani ikinci yılın 31 Mart’ında yanabilir.

İşten ayrılınca izin parası (Urlaubsabgeltung)

İş ilişkisi sona erdiğinde kullanılamayan izin günleri parayla ödenir. Bu ödeme normal maaş gibi vergi ve sosyal sigorta primine tabidir. İhbar süresi (Kündigungsfrist) içinde kalan izni kullanmak da mümkündür; işveren bunu ayarlayabilir.

Dikkat: Çalışırken izin yerine para almak kural olarak mümkün değildir. Yasal izin dinlenme amaçlıdır; para ödemesi yalnızca iş ilişkisi sona erdiğinde söz konusudur.

Sık yapılan hatalar

• İzin talebini sözlü yapmak ve onayı yazılı almamak.
• Yarı zamanlı çalışırken izni saat yerine gün bazında yanlış hesaplamak.
• İzinde hastalanıp rapor almamak.
• İşten ayrılırken izin belgesini (Urlaubsbescheinigung) almayı unutmak.
• Ayrılış yazısında “tüm alacaklar ödenmiştir” gibi bir ifadeyi kontrol etmeden imzalamak.